Foto: Eveline van Egdom
Geen vast woonadres
Voor debiteuren zonder vast woonadres in Nederland geldt een afwijkende beslagvrije voet. Het gaat hierbij om de volgende situaties:
- in de Basisregistratie personen (BRP) geregistreerd staan als “vertrokken onbekend waarheen”;
- briefadres (dak- en thuislozen);
- vaste woon- of verblijfplaats buiten Nederland (wordt in dit artikel verder niet behandeld).
De beslagvrije voet bedraagt dan slechts 47,5% van de echtparennorm (per 1 januari 2024: € 871,17).
Recht op hogere beslagvrije voet
Op basis van art. 475e Rv kan de debiteur aanspraak maken op de 'normale beslagvrije voet' wanneer hij inzicht geeft in zijn leefsituatie en bronnen van inkomsten. Onder het begrip ‘leefsituatie’ wordt verstaan het onderscheid in (art. 475ab lid 1 jo. art. 475da lid 1 Rv):
• alleenstaand, geen kinderen jonger dan 18 jaar
• alleenstaand met één of meer kinderen jonger dan 18 jaar
• gehuwd, geen kinderen jonger dan 18 jaar
• gehuwd met één of meer kinderen jonger dan 18 jaar
Het gaat bij de leefsituatie dus niet over het wel of niet hebben van woonkosten, maar over het al dan niet hebben van een echtgenoot/partner en/of minderjarige kinderen. Wanneer betrokkene een briefadres heeft blijkt immers niet uit de Basisregistratie personen of een echtgenoot of minderjarige kinderen op hetzelfde adres verblijven. Deze informatie is van belang om de beslagvrije voet correct vast te kunnen stellen.
Parlementaire behandeling
Uit de parlementaire behandeling blijkt waarom de wetgever gekozen heeft voor een specifieke regeling voor dak- en thuislozen. Het gaat niet om de woonkosten, maar om de leefsituatie:
"3.11. Vaststelling afwijkende beslagvrije voet (artikel 475e)
Zowel de leden van de fractie van de PvdA als van de fractie van de ChristenUnie hebben vragen met betrekking tot de regeling van de beslagvrije voet voor dak- en thuislozen. De regering merkt in dat kader op dat zowel de huidige als de voorgestelde regeling geen specifieke regeling kent voor dak- en thuislozen. Reden hiervoor is dat dak- en thuislozen in beginsel niet als dusdanig identificeerbaar zijn. Zij vallen binnen de grotere groep van personen die binnen de BRP niet op een woonadres staan ingeschreven en indien sprake is van een registratie, alleen over een postadres beschikken. Op hen is daarom de regeling voor personen zonder vaste woon of verblijfplaats van toepassing. Voor deze groep bedraagt de beslagvrije voet (maximaal) 47,5% van de gehuwdennorm.
In de memorie van toelichting is reeds aangegeven dat aan de keuze voor 47,5% de gedachte ten grondslag ligt dat het voor de deurwaarder bij personen zonder vaste woon- of verblijfplaats vrijwel niet mogelijk is om vast te stellen welke leefsituatie geldt. Dat laat onverlet dat de schuldenaar de mogelijkheid heeft om richting deurwaarder zijn leefsituatie aan te tonen. Gedacht moet dan worden aan het feit dat hij, naast dat hij op een door de gemeente voor dak- en thuislozen opengesteld postadres staat ingeschreven, ook kan aantonen dat hij regelmatig van (nacht)opvanginstellingen gebruik maakt. In die situatie is er geen belemmering om, zoals de leden van de fractie van de PvdA vragen, de normale regels voor de berekening van de beslagvrije voet op hem toe te passen.“
UWV had kunnen weten
De rechtbank Midden-Nederland moest oordelen over de vaststelling van de beslagvrije voet door het UWV voor een terugbetalingsregeling van teveel ontvangen uitkering. Betrokkene was in beroep gegaan tegen het besluit van het UWV omdat het UWV ten onrechte niet verder heeft gekeken dan het enkele feit dat hij geen vaste woon- of verblijfplaats heeft.
"De rechtbank geeft eiser hierin gelijk. Het Uwv heeft zijn standpunt gebaseerd op het feit dat eiser geen vaste woon- of verblijfplaats heeft. Artikel 475da, vierde lid, Rv bepaalt dat de beslagvrije voet bij mensen zonder een woonadres in Nederland 47,5% van de bijstandsnorm voor gehuwden is, maar op dit artikel is een uitzondering mogelijk op grond van artikel 475e Rv. Het Uwv heeft niet naar deze uitzondering gekeken. Naar het oordeel van de rechtbank had het Uwv dit wel moeten doen en verder moeten kijken dan alleen de vraag of eiser een vaste woon- of verblijfplaats heeft."
Volgens de rechtbank voldoet betrokkene aan de voorwaarden van art. 475e Rv:
De rechtbank stelt verder vast dat eiser het Uwv inzicht heeft gegeven in zijn leefsituatie en zijn bronnen van inkomsten. Op grond van artikel 475ab Rv wordt onder leefsituatie verstaan of iemand alleenstaand is, een alleenstaande ouder, gehuwd zonder kinderen of gehuwd met kinderen. Deze informatie is bekend bij het Uwv en blijkt onder meer uit het eerste primaire besluit van 17 november 2022 (zesde pagina). Gelet op de uitkeringsrelatie met eiser is het Uwv ook bekend met de bronnen van inkomsten van eiser. Eiser voldoet daarom aan de voorwaarden van artikel 475e Rv. Naar het oordeel van de rechtbank had artikel 475da, vierde lid, Rv daarom buiten toepassing moeten blijven. Het Uwv heeft ten onrechte nagelaten artikel 475e Rv toe te passen. Dit is een gebrek.
Vervolgens wordt het UWV in de gelegenheid gesteld om het gebrek in het bestreden besluit te herstellen.
Meer informatie
- Rechtbank Midden-Nederland 17 oktober 2023, ECLI:NL:RBMNE:2023:5767
- Te lage beslagvrije voet voor dak- en thuislozen
- Voorbeeldbrief klacht te lage beslagvrije voet dak- en thuislozen (briefadres)
- Parlementaire geschiedenis: Geen vaste woonadres in Nederland